შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის ინკლუზიური განათლების განვითარების გამოწვევები და მათი გადაწყვეტის გზები აზერბაიჯანში

ჟალა რაჰმანი ალიევა

ჟურნალი ნომერი 2 ∘ ჟალა რაჰმანი ალიევა ∘
შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის ინკლუზიური განათლების განვითარების გამოწვევები და მათი გადაწყვეტის გზები აზერბაიჯანში

Doi.org/10.52340/eab.2026.18.02.06

ჟურნალი N 2. 2026

ინკლუზიური განათლება აზერბაიჯანში ბოლო ათწლეულებში სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრიორიტეტად იქცა. მიუხედავად საკანონმდებლო გარანტიებისა და 2018–2024 წლების სახელმწიფო პროგრამისა, სტატისტიკური მონაცემები აჩვენებს, რომ სკოლამდელი და სკოლის ასაკის ბავშვების მნიშვნელოვანი ნაწილი, კვლავაც, ფორმალური განათლების სისტემის მიღმა რჩება.
მიუხედავად მიღწეული პროგრესისა, სისტემაში კვლავ არსებობს სერიოზული სტრუქტურული და რესურსული პრობლემები, რაც ხელს უშლის ბავშვების სრულფასოვან ჩართვას საგანმანათლებლო პროცესში.

აზერბაიჯანის კანონმდებლობა უზრუნველყოფს თანასწორობის პრინციპს და კრძალავს დისკრიმინაციას ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო. სპეციალური განათლების შესახებ კანონი (2001) და განათლების შესახებ კანონი (2009) განსაზღვრავს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვების უფლებებს. 2018– 2024 წლების სახელმწიფო პროგრამა მოიცავდა ინფრასტრუქტურის ადაპტაციას, პედაგოგების გადამზადებას და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას. 2024 წელს დამტკიცდა სპეციალური განათლების ეროვნული სტანდარტი, რაც მიზნად ისახავს განათლების ხარისხის უზრუნველყოფას.
2016–2017 სასწავლო წელს, 43,000 სკოლამდელი ასაკის ბავშვიდან, მხოლოდ ერთი მესამედი იღებდა განათლებას (სპეციალურ სკოლებში, პანსიონატებში ან სახლში). მიუხედავად იმისა, რომ 2014/15–2022/23 წლებში ინკლუზიურ კლასებში მოსწავლეთა რაოდენობა 631-დან 1478-მდე გაიზარდა, UNICEF-ის მონაცემებით, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვების დიდი ნაწილი, მაინც, სკოლის გარეთ დარჩა.
ევროპაში, დაახლოებით 65% შშმ ბავშვებისა სწავლობს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებში, იტალიაში ეს მაჩვენებელი 99.6%-ს აღწევს. აშშ-ში 1975 წლიდან მოქმედი IDEA კანონი უზრუნველყოფს მათ უფასო განათლებას და ამ სკოლებში მაქსიმალურ ჩართულობას. მიუხედავად ძლიერი სამართლებრივი ბაზისა, პრაქტიკული სირთულეები ორივე რეგიონში კვლავ არსებობს, ამ რეგიონებში ძირითადი გამოწვევებია:
• სკოლების ფიზიკური გარემოს მიუწვდომლობა
• მასწავლებელთა არასაკმარისი მომზადება
• საზოგადოებაში არსებული სტერეოტიპები
• მშობლების დაბალი ცნობიერება
• სოციალური და ეკონომიკური სირთულეები
ინკლუზიურ განათლებას ბავშვებისთვის აქვს სარგებელი, მისი პოზიტიური მხარეა ის, რომ ინკლუზიური კლასები აუმჯობესებს, როგორც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე, ასევე ჯანმრთელი ბავშვების აკადემიურ შედეგებს. ეს მოდელი უფრო ღირებული და ეფექტიანია, ვიდრე სპეციალური განათლება. ის ხელს უწყობს სოციალურ ინტეგრაციას, ემპათიის განვითარებას და ზრდის თვითდაჯერებულობას მოსწავლეებში. ინკლუზიური განათლება პირდაპირ უკავშირდება გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნებს (SDG 4 – ხარისხიანი განათლება, SDG 10
– უთანასწორობის შემცირება, SDG 16 – ძლიერი ინსტიტუტები).
გამომდინარე აქედან, საბოლოოდ, შეიძლება დავასკვნათ: აზერბაიჯანში ინკლუზიური განათლების განვითარების მნიშვნელოვანი პროგრესის მიუხედავად, ის კვლავ სერიოზულ გამოწვევებს აწყდება. სამართლებრივი გარანტიები და სახელმწიფო

პროგრამები ქმნის საფუძველს, თუმცა, მისი პრაქტიკაში განხორციელება მოითხოვს სისტემურ და კომპლექსურ მიდგომას. აუცილებელია ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება, ფინანსური მხარდაჭერის გაზრდა, ფიზიკური და ციფრული გარემოს ადაპტაცია, მასწავლებელთა უწყვეტი გადამზადება და პროფესიული განვითარება, მშობლებისა და სკოლების თანამშრომლობა, ასევე, საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება. ამ რეკომენდაციების გათვალსიწინებით, შესაძლებელი იქნება ბავშვების სრული ინტეგრაცია განათლების სისტემაში და მათი სოციალური ჩართულობის უზრუნველყოფა.

საკვანძო სიტყვები: ინკლუზიური განათლება, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვები, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებები, ზოგადი განათლების სკოლები, ფიზიკური და ფსიქიკური შეზღუდვები.

Keywords: Inclusive education, children with disabilities, special educational needs, general education schools, physical and mental impairments
JEL Codes: I24, I28, I38, J14

References:
• Alekhina, S. V. (ed.) (2015) ‘The main issue of inclusive education development at the pres- ent stage’, in Inclusive education: Results, experience, and prospects. Proceedings of the 3rd International Scientific-Practical Conference, June 24–26, 2015, Moscow, pp. 20–24. Moscow: Moscow State University of Psychology and Education.
• Andrianova, E. I. (2016) ‘Inclusive education: Characteristics, essence, problems’, Vestnik Novgorodskogo Gosudarstvennogo Universiteta, (93), pp. 14–16. Available at: https://cyber- leninka.ru/article/n/inklyuzivnoe-obrazovanie-harakteristika-suschnost-problemy/viewer (Accessed: 2 August 2025).
• Iarskaia-Smirnova, E. and Romanov, P. (2007) ‘Perspectives of inclusive education in Russia’,
European Journal of Social Work, 10(1), pp. 89–105. https://doi.org/10.1080/13691450601143732
• Kirillova, E. A. (2009) ‘Historical and theoretical bases of inclusive education development in Russia’, Review of European Studies, 7(5). https://doi.org/10.5539/res.v7n5p31
• Maksimova, N. A. (2018) ‘Inclusive education in Russia: History, current state, and risks’, Peda- gogical Education in Russia, (9), pp. 123–128. Available at: https://cyberleninka.ru/article/n/ inklyuzivnoe-obrazovanie-v-rossii-istoriya-sostoyanie-i-riski (Accessed: 12 April 2025).
• Akhter, S., Chibb, M. and Peerzada, N. (2023) ‘Inclusive education: Challenges and oppor- tunities’, International Journal of Indian Psychology, 11(3), pp. 2432–2436. https://doi. org/10.25215/1103.229

• Ainscow, M., Dyson, A. and Booth, T. (2006) Improving schools, developing inclusion. Available at: https://doi.org/10.4324/9780203967157 (Accessed: 7 April 2025).
• Avramidis, E. and Norwich, B. (2002) ‘Teachers’ attitudes towards integration/inclusion: A re- view of the literature’, European Journal of Special Needs Education, 17(2), pp. 129–147. https://
doi.org/10.1080/08856250210129056
• Florian, L. (2008) ‘Inclusion: Special or inclusive education: future trends’, British Journal of Special Education, 35(4), pp. 202–208. https://doi.org/10.1111/j.1467-8578.2008.00402.x
• Forlin, C. (2010) ‘Reframing teacher education for inclusion’, in Forlin, C. (ed.) Teacher edu- cation for inclusion: Changing paradigms and innovative approaches. Abingdon: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203850879
• Hasanzade, N. (2024) ‘The family’s attitude towards a child with special educational needs as
a factor influencing their learning’, in From Inclusive Education to Inclusive Society (ITIS-2024). Proceedings of the 2nd International Scientific-Practical Conference, Baku, pp. 78–80.
• Jardinez, M. J. and Natividad, L. R. (2024) ‘The Advantages and Challenges of Inclusive Educa- tion: Striving for Equity in the Classroom’, Shanlax International Journal of Education, 12(2), pp. 57–65. https://doi.org/10.34293/education.v12i2.7182 (Accessed: 26 June 2025).
• Margevica, G. and Sumane, I. (2021) ‘The advantages and disadvantages of inclusive educa-
tion from the perspective of future teachers’, in Society. Integration. Education. Proceedings of the International Scientific Conference, Vol. 1, pp. 432–441. Rezekne: Rezekne Academy of Technologies. https://doi.org/10.17770/sie2021vol1.6352
• Musasoy, G. (2022) Integration of persons with disabilities into society: Challenges and ex- pected criteria. Democratic Initiatives Institute (IDI). Available at: https://www.idi-aze.org/ files/pdf/2025-01-08/QJ19lLV6ty5EJyRExmIBaCOcSkG9HKOYIOMwBJE0.pdf (Accessed: 2 June 2025).
• Slee, R. (2011) The Irregular School: Exclusion, Schooling and Inclusive Education. Abingdon: Routledge. http://dx.doi.org/10.4324/9780203831564
• Villa, R. A. and Thousand, J. S. (eds.) (2005) Creating an inclusive school. 2nd ed. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development.
Online Source:
• Cabinet of Ministers of the Republic of Azerbaijan (2024) https://nk.gov.az/az/senedler/qer- arlar/saglamliq-imkanlari-mehdud-olan-sexslerin-tehsili-7796 (Accessed: 24 April 2025).
• United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Division for Social Policy and De- velopment (2006) The international forum for social development: Social justice in an open world — The role of the United Nations. https://digitallibrary.un.org/record/567990/files/ SocialJustice.pdf (Accessed: 11 April 2025).
• United Nations (2016) The Sustainable Development Goals (SDGs). https://www.undp.org/
sustainable-development-goals (Accessed: 25 June 2025).
• Republic of Azerbaijan (2009) Law on Education (No. 833-IIIQ). https://e-qanun.az/frame- work/18343 (Accessed: 17 April 2025).

Republic of Azerbaijan (2001) Law on Education of Persons with Disabilities (Special Education) (5 June 2001). https://e-qanun.az/framework/4353 (Accessed: 19 May 2025).
• Republic of Azerbaijan (2012) Model Charter of Preschool Education Institutions.https://e- qanun.az/framework/24394 (Accessed: 9 July 2025).
• Republic of Azerbaijan (2019) Decree of the President of the Republic of Azerbaijan on the payment of tuition fees for persons with disability of degrees I and II, as well as for children under 18 with limited health abilities. https://edu.gov.az/az/esas-senedler/16517 (Accessed: 23 May 2025).
• Republic of Azerbaijan (2019) Decree of the President of the Republic of Azerbaijan on the payment of tuition fees for persons with disability of degrees I and II, as well as for children under 18 with limited health abilities. https://edu.gov.az/az/esas-senedler/16517 (Accessed: 23 May 2025).
• Cabinet of Ministers of the Republic of Azerbaijan (2023) Regulations on the organization of inclusive education. https://e-qanun.az/framework/53554 (Accessed: 2 March 2025).
• Republic of Azerbaijan (2017) State program on the development of inclusive education for persons with disabilities in the Republic of Azerbaijan for 2018–2024. https://e-qanun.az/ framework/37269 (Accessed: 11 March 2025).

ეკონომიკა და ბიზნესი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის რეფერირებადი და რეცენზირებადი საერთაშორისო სამეცნიერო-ანალიტიკური ჟურნალი

ISSN 1987-5789 ESSN 2587-5426 doi 10.52340	ჟურნალი ნომერი 2 ∘ ჟალა რაჰმანი ალიევა ∘ შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთათვის ინკლუზიური განათლების განვითარების გამოწვევები და მათი გადაწყვეტის გზები აზერბაიჯანში Doi.org/10.52340/eab.2026.18.02.06 ჟურნალი N 2. 2026 ინკლუზიური განათლება აზერბაიჯანში ბოლო ათწლეულებში სახელმწიფო პოლიტიკის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან პრიორიტეტად იქცა. მიუხედავად საკანონმდებლო გარანტიებისა და 2018–2024 წლების სახელმწიფო პროგრამისა, სტატისტიკური მონაცემები აჩვენებს, რომ სკოლამდელი და სკოლის ასაკის ბავშვების მნიშვნელოვანი ნაწილი, კვლავაც, ფორმალური განათლების სისტემის მიღმა რჩება. მიუხედავად მიღწეული პროგრესისა, სისტემაში კვლავ არსებობს სერიოზული სტრუქტურული და რესურსული პრობლემები, რაც ხელს უშლის ბავშვების სრულფასოვან ჩართვას საგანმანათლებლო პროცესში. აზერბაიჯანის კანონმდებლობა უზრუნველყოფს თანასწორობის პრინციპს და კრძალავს დისკრიმინაციას ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო. სპეციალური განათლების შესახებ კანონი (2001) და განათლების შესახებ კანონი (2009) განსაზღვრავს შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვების უფლებებს. 2018– 2024 წლების სახელმწიფო პროგრამა მოიცავდა ინფრასტრუქტურის ადაპტაციას, პედაგოგების გადამზადებას და საზოგადოებრივი ცნობიერების ამაღლებას. 2024 წელს დამტკიცდა სპეციალური განათლების ეროვნული სტანდარტი, რაც მიზნად ისახავს განათლების ხარისხის უზრუნველყოფას. 2016–2017 სასწავლო წელს, 43,000 სკოლამდელი ასაკის ბავშვიდან, მხოლოდ ერთი მესამედი იღებდა განათლებას (სპეციალურ სკოლებში, პანსიონატებში ან სახლში). მიუხედავად იმისა, რომ 2014/15–2022/23 წლებში ინკლუზიურ კლასებში მოსწავლეთა რაოდენობა 631-დან 1478-მდე გაიზარდა, UNICEF-ის მონაცემებით, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვების დიდი ნაწილი, მაინც, სკოლის გარეთ დარჩა. ევროპაში, დაახლოებით 65% შშმ ბავშვებისა სწავლობს ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებში, იტალიაში ეს მაჩვენებელი 99.6%-ს აღწევს. აშშ-ში 1975 წლიდან მოქმედი IDEA კანონი უზრუნველყოფს მათ უფასო განათლებას და ამ სკოლებში მაქსიმალურ ჩართულობას. მიუხედავად ძლიერი სამართლებრივი ბაზისა, პრაქტიკული სირთულეები ორივე რეგიონში კვლავ არსებობს, ამ რეგიონებში ძირითადი გამოწვევებია: • სკოლების ფიზიკური გარემოს მიუწვდომლობა • მასწავლებელთა არასაკმარისი მომზადება • საზოგადოებაში არსებული სტერეოტიპები • მშობლების დაბალი ცნობიერება • სოციალური და ეკონომიკური სირთულეები ინკლუზიურ განათლებას ბავშვებისთვის აქვს სარგებელი, მისი პოზიტიური მხარეა ის, რომ ინკლუზიური კლასები აუმჯობესებს, როგორც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე, ასევე ჯანმრთელი ბავშვების აკადემიურ შედეგებს. ეს მოდელი უფრო ღირებული და ეფექტიანია, ვიდრე სპეციალური განათლება. ის ხელს უწყობს სოციალურ ინტეგრაციას, ემპათიის განვითარებას და ზრდის თვითდაჯერებულობას მოსწავლეებში. ინკლუზიური განათლება პირდაპირ უკავშირდება გაეროს მდგრადი განვითარების მიზნებს (SDG 4 – ხარისხიანი განათლება, SDG 10 – უთანასწორობის შემცირება, SDG 16 – ძლიერი ინსტიტუტები). გამომდინარე აქედან, საბოლოოდ, შეიძლება დავასკვნათ: აზერბაიჯანში ინკლუზიური განათლების განვითარების მნიშვნელოვანი პროგრესის მიუხედავად, ის კვლავ სერიოზულ გამოწვევებს აწყდება. სამართლებრივი გარანტიები და სახელმწიფო პროგრამები ქმნის საფუძველს, თუმცა, მისი პრაქტიკაში განხორციელება მოითხოვს სისტემურ და კომპლექსურ მიდგომას. აუცილებელია ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება, ფინანსური მხარდაჭერის გაზრდა, ფიზიკური და ციფრული გარემოს ადაპტაცია, მასწავლებელთა უწყვეტი გადამზადება და პროფესიული განვითარება, მშობლებისა და სკოლების თანამშრომლობა, ასევე, საზოგადოების ცნობიერების ამაღლება. ამ რეკომენდაციების გათვალსიწინებით, შესაძლებელი იქნება ბავშვების სრული ინტეგრაცია განათლების სისტემაში და მათი სოციალური ჩართულობის უზრუნველყოფა. საკვანძო სიტყვები: ინკლუზიური განათლება, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ბავშვები, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროებები, ზოგადი განათლების სკოლები, ფიზიკური და ფსიქიკური შეზღუდვები. Keywords: Inclusive education, children with disabilities, special educational needs, general education schools, physical and mental impairments JEL Codes: I24, I28, I38, J14 References: • Alekhina, S. V. (ed.) (2015) ‘The main issue of inclusive education development at the pres- ent stage’, in Inclusive education: Results, experience, and prospects. Proceedings of the 3rd International Scientific-Practical Conference, June 24–26, 2015, Moscow, pp. 20–24. Moscow: Moscow State University of Psychology and Education. • Andrianova, E. I. (2016) ‘Inclusive education: Characteristics, essence, problems’, Vestnik Novgorodskogo Gosudarstvennogo Universiteta, (93), pp. 14–16. Available at: https://cyber- leninka.ru/article/n/inklyuzivnoe-obrazovanie-harakteristika-suschnost-problemy/viewer (Accessed: 2 August 2025). • Iarskaia-Smirnova, E. and Romanov, P. (2007) ‘Perspectives of inclusive education in Russia’, European Journal of Social Work, 10(1), pp. 89–105. https://doi.org/10.1080/13691450601143732 • Kirillova, E. A. (2009) ‘Historical and theoretical bases of inclusive education development in Russia’, Review of European Studies, 7(5). https://doi.org/10.5539/res.v7n5p31 • Maksimova, N. A. (2018) ‘Inclusive education in Russia: History, current state, and risks’, Peda- gogical Education in Russia, (9), pp. 123–128. Available at: https://cyberleninka.ru/article/n/ inklyuzivnoe-obrazovanie-v-rossii-istoriya-sostoyanie-i-riski (Accessed: 12 April 2025). • Akhter, S., Chibb, M. and Peerzada, N. (2023) ‘Inclusive education: Challenges and oppor- tunities’, International Journal of Indian Psychology, 11(3), pp. 2432–2436. https://doi. org/10.25215/1103.229 • Ainscow, M., Dyson, A. and Booth, T. (2006) Improving schools, developing inclusion. Available at: https://doi.org/10.4324/9780203967157 (Accessed: 7 April 2025). • Avramidis, E. and Norwich, B. (2002) ‘Teachers’ attitudes towards integration/inclusion: A re- view of the literature’, European Journal of Special Needs Education, 17(2), pp. 129–147. https:// doi.org/10.1080/08856250210129056 • Florian, L. (2008) ‘Inclusion: Special or inclusive education: future trends’, British Journal of Special Education, 35(4), pp. 202–208. https://doi.org/10.1111/j.1467-8578.2008.00402.x • Forlin, C. (2010) ‘Reframing teacher education for inclusion’, in Forlin, C. (ed.) Teacher edu- cation for inclusion: Changing paradigms and innovative approaches. Abingdon: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203850879 • Hasanzade, N. (2024) ‘The family’s attitude towards a child with special educational needs as a factor influencing their learning’, in From Inclusive Education to Inclusive Society (ITIS-2024). Proceedings of the 2nd International Scientific-Practical Conference, Baku, pp. 78–80. • Jardinez, M. J. and Natividad, L. R. (2024) ‘The Advantages and Challenges of Inclusive Educa- tion: Striving for Equity in the Classroom’, Shanlax International Journal of Education, 12(2), pp. 57–65. https://doi.org/10.34293/education.v12i2.7182 (Accessed: 26 June 2025). • Margevica, G. and Sumane, I. (2021) ‘The advantages and disadvantages of inclusive educa- tion from the perspective of future teachers’, in Society. Integration. Education. Proceedings of the International Scientific Conference, Vol. 1, pp. 432–441. Rezekne: Rezekne Academy of Technologies. https://doi.org/10.17770/sie2021vol1.6352 • Musasoy, G. (2022) Integration of persons with disabilities into society: Challenges and ex- pected criteria. Democratic Initiatives Institute (IDI). Available at: https://www.idi-aze.org/ files/pdf/2025-01-08/QJ19lLV6ty5EJyRExmIBaCOcSkG9HKOYIOMwBJE0.pdf (Accessed: 2 June 2025). • Slee, R. (2011) The Irregular School: Exclusion, Schooling and Inclusive Education. Abingdon: Routledge. http://dx.doi.org/10.4324/9780203831564 • Villa, R. A. and Thousand, J. S. (eds.) (2005) Creating an inclusive school. 2nd ed. Alexandria, VA: Association for Supervision and Curriculum Development. Online Source: • Cabinet of Ministers of the Republic of Azerbaijan (2024) https://nk.gov.az/az/senedler/qer- arlar/saglamliq-imkanlari-mehdud-olan-sexslerin-tehsili-7796 (Accessed: 24 April 2025). • United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Division for Social Policy and De- velopment (2006) The international forum for social development: Social justice in an open world — The role of the United Nations. https://digitallibrary.un.org/record/567990/files/ SocialJustice.pdf (Accessed: 11 April 2025). • United Nations (2016) The Sustainable Development Goals (SDGs). https://www.undp.org/ sustainable-development-goals (Accessed: 25 June 2025). • Republic of Azerbaijan (2009) Law on Education (No. 833-IIIQ). https://e-qanun.az/frame- work/18343 (Accessed: 17 April 2025). Republic of Azerbaijan (2001) Law on Education of Persons with Disabilities (Special Education) (5 June 2001). https://e-qanun.az/framework/4353 (Accessed: 19 May 2025). • Republic of Azerbaijan (2012) Model Charter of Preschool Education Institutions.https://e- qanun.az/framework/24394 (Accessed: 9 July 2025). • Republic of Azerbaijan (2019) Decree of the President of the Republic of Azerbaijan on the payment of tuition fees for persons with disability of degrees I and II, as well as for children under 18 with limited health abilities. https://edu.gov.az/az/esas-senedler/16517 (Accessed: 23 May 2025). • Republic of Azerbaijan (2019) Decree of the President of the Republic of Azerbaijan on the payment of tuition fees for persons with disability of degrees I and II, as well as for children under 18 with limited health abilities. https://edu.gov.az/az/esas-senedler/16517 (Accessed: 23 May 2025). • Cabinet of Ministers of the Republic of Azerbaijan (2023) Regulations on the organization of inclusive education. https://e-qanun.az/framework/53554 (Accessed: 2 March 2025). • Republic of Azerbaijan (2017) State program on the development of inclusive education for persons with disabilities in the Republic of Azerbaijan for 2018–2024. https://e-qanun.az/ framework/37269 (Accessed: 11 March 2025).