ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ბიზნესის ფაკულტეტის რეფერირებადი და რეცენზირებადი საერთაშორისო სამეცნიერო-ანალიტიკური ჟურნალი
ინოვაციური პოლიტიკა და სახელმწიფო მხარდაჭერა აზერბაიჯანში
doi.org/10.52340/eab.2026.18.01.04.
აზერბაიჯანში ეკონომიკური ზრდის შიდა ფაქტორების გააქტიურების პროცესი მიმდინარეობს გლობალური ეკონომიკური განვითარების გაურკვევლობისა და არამდგრადობის გაძლიერების პერიოდში. ამავდროულად, აქცენტი კეთდება არა საერთო, არამედ ინკლუზიურ ეკონომიკურ ზრდაზე. ინკლუზიური ზრდა სხვადასხვა ხარისხით ვრცელდება ყველა შიდა პროცესსა და სოციალურ-ეკონომიკურ სივრცეზე. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეკონომიკის სხვადასხვა სექტორის მაღალი დიფერენციაცია მთლიანი დამატებული ღირებულების შექმნაში შესაძლებელს ხდის ეკონომიკური ზრდის თანაბარი განაწილების მაჩვენებლების მნიშვნელობას სტრუქტურის ძირითადი შემადგენელი ნაწილების მიხედვით. ანუ, ინკლუზიური ზრდის მაჩვენებლები არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიდრე მშპ-ის ზრდის ტემპები. ეს მაჩვენებელი მნიშვნელოვანი ხდება ყველა იმ ქვეყნისთვის, რომლის მიზანიც არის განვითარების მდგრადობა გაურკვეველი გარემოებების პირობებში. ასევე მიზანშეწონილია აღინიშნოს, რომ მნიშვნელოვანია დინამიკური ზრდის ტემპები ქვეყნის ეკონომიკის სტრუქტურულ ტრანსფორმაციასთან ერთად, საბაზრო ფაქტორების გავლენის შესამცირებლად. ამიტომ მნიშვნელოვანია ეკონომიკური ზრდისა და განვითარების ხარისხობრივი მაჩვენებლების, გაციფრულიზებისა და ინკლუზიური ზრდის მნიშვნელობა. აზერბაიჯანში არსებობს ყველა პირობა რეალური ტრანსფორმაციის განხორციელებისთვის: ტოლერანტობის, სოციალური სახელმწიფოს, პატრიოტიზმის, დემოკრატიის, საგარეო პოლიტიკის ეროვნული ინტერესებთან შესაბამისობის იდეები.
ეკონომიკის სტრუქტურაში ცვლილებები ხდება ობიექტურად ჩამოყალიბებული ინსტიტუტების სისტემის, არსებული სოციალური-ეკონომიკური პროპორციების, ეკონომიკური პოლიტიკის და არჩეული პრიორიტეტების შედეგად. შეიძლება ითქვას, რომ ცვლილებები თავისთავად არ ხდება. ისინი გავლენას ახდენს არამხოლოდ არსებული ეკონომიკური სისტემის ხარისხობრივ შინაარსზე, არამედ ავლენს აღნიშნული ცვლილებების სტრუქტურაში მიმდინარეობის კანონზომიერებებზე დაფუძნებული ეკონომიკური პოლიტიკის ინსტრუმენტების გამოყენების მიზანშეწონილობასაც. მხოლოდ ახალი სფეროების და დარგების შექმნა ხელს უწყობს დასაქმების სტრუქტურაში პოზიტიურ ცვლილებებს და საშუალო შემოსავლის დონის ზრდას.
მნიშვნელოვანია ინტენსიური ინოვაციური ეკონომიკური ზრდისა და განვითარების საფუძვლების შექმნა, რისთვისაც მიზანშეწონილია:
• ინოვაციებზე დაფუძნებული ეკონომიკური მოდელი პროგრესირებადი უთანასწორობის პირობებში; ზრდაზე ორიენტაცია განვითარებასთან ერთად, ეკონომიკის ახალი ხარისხობრივი მდგომარეობისკენ გადასვლით, აქცენტის გაკეთებით ინოვაციის, ინვესტიციების და ტურისტული ინდუსტრიის (3 “İ”) პოტენციალზე; რეფორმების თანმიმდევრულობით, სტაბილურობითა და ეტაპობრივობით მიღებული უპირატესობების გამოყენება (3 “P”); სტრატეგიული ორიენტირები კოორდინაციის, კომპლექსურობისა და კოოპერაციის (3 “K”) პროცესების გაძლიერებით; სახელმწიფოს, მეცნიერებისა და ბიზნესის სამმხრივი შეთანხმების მიღწევა;
• ახალი ზრდის მოდელი (არაენერგეტიკული სექტორების განვითარებისა და ენერგეტიკულ სექტორებთან შერწყმა-დივერსიფიკაციის, მდგრადობისა და ქვეყნის სოციალურ-ეკოლოგიურ-ეკონომიკური განვითარების ხარისხის გასაზრდელად);
• სახელმწიფოს როლი (სახელმწიფოს როლის გაძლიერება სტრუქტურულ გარდაქმნებში, პრიორიტეტული მიმართულებების რეგულირებასა და კოორდინაციაში);
• ინოვაციური განვითარება (ინტენსიური ინოვაციური ზრდის რეალური პირობების შექმნა, ხარისხისა და კონკურენტუნარიანობის ამაღლება);
• „სანებართვო ეკონომიკის“ ფორმირება, სადაც თითოეული კონტრაქტი დამოკიდებულია პოლიტიკურ განწყობაზე — ეს არის მშვიდი ეკონომიკური ექსპანსიის პერიოდი.
• ამრიგად, ეკონომიკური ზრდის პოლიტიკის ძირითად მახასიათებლებად შეიძლება დასახელდეს შემდეგი:
• მიზანშეწონილია მსოფლიო ეკონომიკის განვითარების ტენდენციების პროგნოზირება ეროვნული ეკონომიკის პარალელურად; ზრდისა და განვითარების პრიორიტეტული მიმართულებების სტრატეგიული დაგეგმვა; ეროვნული ეკონომიკის კონკურენტული უპირატესობების გამოყენება; ეკონომიკური განვითარების პროგნოზირება საერთაშორისო ტენდენციების გათვალისწინებით; მთავარი მიმართულებების დაგეგმვა და კოორდინაცია არსებული პოტენციალის გათვალისწინებით;
• სახელმწიფოს გავლენის (არასამართლიანი და პირდაპირი) გაძლიერება ეკონომიკურ პროცესებზე სტრუქტურული და ინოვაციური პოლიტიკის გატარებით, გაციფრულებისა და ხელოვნური ინტელექტის (AI) გამოყენების გაძლიერებასთან ერთად;
• ეკონომიკის სტრუქტურული ტრანსფორმაციის განხორციელება პერსპექტიულ მიმართულებებზე ყურადღების გამახვილებით, რაც შეესაბამება სამეცნიერო-ტექნიკური და ტექნოლოგიური განვითარების მოთხოვნებს ეკოლოგიური მოთხოვნების გათვალისწინებით;
• სტრუქტურული ცვლილებების გატარება თანამედროვე ეკონომიკური განვითარების მოთხოვნებთან შესაბამისობის გასაძლიერებლად; ინვესტიციების სტიმულირება და მასშტაბირება ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების პრიორიტეტების მიღწევის მიზნით, რათა გაიზარდოს მდგრადობა, კონკურენტუნარიანობა, ეფექტიანობა და შედეგიანობა;
• მოთხოვნისა და მიწოდების წახალისების პოლიტიკის გატარება მოსახლეობის კეთილდღეობის გასაზრდელად.
საკვანძო სიტყვები: თვისებრივი კომპონენტი, ინკლუზიური ზრდა, ეფექტიანობა, ინოვაციური პოლიტიკა, სახელმწიფო მხარდაჭერა, დიგიტალიზაცია, ხელოვნური ინტელექტი, სტრუქტურა.
Keywords: Qualitative component, inclusive growth, efficiency, innovation policy, state support, digitalization, artificial intelligence, structure.
JEL Codes: O38, 31, O33, O47
References:
• https://gtmarket.ru/ratings/education-index., https://gtmarket.ru/ratings/education-index
• Interview of the President of the Republic of Azerbaijan Ilham Aliyev with local TV channels, 07.01.2025 [Electronic resource. Access mode: [https://azertag.az/ru/xeber/prezident_azerbaidzhana_ilham_aliev_dal_intervyu] (https://azertag.az/ru/xeber/prezident_azerbaidzhana_ilham_aliev_dal_intervyu)]
• Materials of the Seminars “School-Seminar Named after Academician S.S. Shatalin”. [https://www.smsep.ru/2020-2025/materialy-konferencii-2020-2025](https://www.smsep.ru/2020-2025/materialy-konferencii-2020-2025)
• Materials of the Seminars “Scientific School of RAS Academician V.L. Makarov”. [https://anspa.ru/](https://anspa.ru/) [https://www.smsep.ru](https://www.smsep.ru), 2020-2025
• Galbraith, J.K. The Economics of Innocent Deception. Pravda Nashego Vremeni, Moscow, 2009
• Yuzbashieva, G.Z. Strengthening the Digitalization Process through the Implementation of Artificial Intelligence (AI): Advantages and Risks. 7th International Conference “Artificial Societies and Information Technologies” under the guidance of Academician V.L. Makarov, CEMI, 29–30.09.2025, Moscow. [https://anspa.ru/](https://anspa.ru/) [https://www.smsep.ru] (https://www.smsep.ru)
• Yuzbashieva G.Z. The Influence of Investment Activity on Business Performance. Ekonomisti, No. 3, 2025, Volume XXI. [https://ekonomisti.tsu.ge//] (https://ekonomisti.tsu.ge//)
• Yuzbashieva G.Z. Assessment of the Current Situation Ensuring Sustainable and Competitive Economic Growth and Development. II. International Symposium on the Asian Renaissance [https://tdae.ege.edu.tr/a-684736/ii__uluslararasi_asya_ronesansi_sempozyumu.html] (https://tdae.ege.edu.tr/a-684736/ii__uluslararasi_asya_ronesansi_sempozyumu.html)
• Yuzbashieva G.Z. The Influence of Digitalization and the “Green” Economy on Enhancing Sustainability in the Country’s Economic Development. International Scientific Conference “School-Seminar named after Academician S.S. Shatalin: Systemic Modeling of Socio-Economic Processes”. Roundtable 1: “Development of National Economies in Modern Conditions”, 7–11.10.2025, Minsk, Republic of Belarus. [https://www.smsep.ru] (https://www.smsep.ru)
• Yuzbashieva G.Z. Qualitative Indicators in Ensuring Sustainable Economy. 03–04 May 2025, Istanbul, Boğaziçi Scientific Research Congress. [www.isarconference.org] http://www.isarconference.org
• https://unctadstat.unctad.org/datacentre/dataviewer/US.FTRI](https://unctadstat.unctad.org/datacentre/dataviewer/US.FTRI
• https://unctadstat.unctad.org/datacentre/dataviewer/US.InclusiveGrowth] https://unctadstat.unctad.org/datacentre/dataviewer/US.InclusiveGrowth)
https://ru.tradingeconomics.com/country-list/manufacturing-pmi] https://ru.tradingeconomics.com/country-list/manufacturing-pmi)
• https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/en/index.html] https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/en/index.html)
• https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locale=ru&name] https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD?locale=ru&name)_
• https://www.kommersant.ru/doc/7959936] (https://www.kommersant.ru/doc/7959936)
• https://gtmarket.ru/ratings/human-development-index] https://gtmarket.ru/ratings/human-development-index)
• https://nationpowerindex.com/] (https://nationpowerindex.com/)
• https://statbase.ru/datasets/indexes-and-ratings/gini-index/] https://statbase.ru/datasets/indexes-and-ratings/gini-index/)
• Data from WEF and OECD
• Figure 9, 26.06.2025